Niegdyś wyspy na Warcie były często spotykanym zjawiskiem, dziś Jedyna z licznych niegdyś wysp na Warcie na terenie Poznania. Otaczają ją dwa ramiona rzeki: Warta oraz Cybiną, Ostrów Tumski połączony jest lądem poprzez dwa mosty: most Bolesława Chrobrego (z lewym brzegiem) oraz most Mieszka I (z prawym brzegiem). 7 grudnia 2007 roku został otwarty Most Cybiński, dzięki któremu zostało przywrócone historyczne połączenie wyspy ze Śródką.
Pierwszy gród (pochodzący jeszcze sprzed dynastii Piastów!) powstał na wyspie Ostrów Tumski w VIII lub IX wieku. Nazywany on jest obecnie "grodem Poznana" (nazwa Poznań wywodzi się obecnie od imienia męskiego Poznan). Pierwotnie miasto Poznań leżało nad brzegiem Cybiny i prawym brzegiem Warty, a na wzgórzu wznosiła się pogańska świątynia. Właśnie ten obszar stanowił kolebkę państwa polskiego, o czym świadczą między innymi odkryte w 1999 pozostałości książęcego palatium, które było największą, (bo aż dwukondygnacyjną) odkrytą na ziemiach polskich budowlą świecką z tego okresu. Znajduje się tu również najstarsza polska katedra, zbudowana w pobliżu 966 roku. Również pod koniec X wieku Ostrów Tumski stał się siedzibą Jordana, pierwszego polskiego biskupa. Co istotne, nawet po 1000 roku, po powstaniu metropolii gnieźnieńskiej, biskupi poznańscy zachowali znaczną niezależność od władzy gnieźnieńskiej/ Dlatego właśnie pojawienie się biskupstwa nie osłabiło znaczenia Poznania jako grodu książęcego. O potędze miejsca świadczy to, że w X wieku gród na Ostrowie Tumskim zajmował większy obszar i posiadał potężniejsze wały niż jakikolwiek znany dziś gród państwa Piastów. Powierzchnia przekroju wałów wynosiła 25 m2, a średnica obwałowań wynosiła 100 m. Osobnym wałem otoczone było podgrodzie na terenie którego stała katedra.
Wkrótce po powstaniu, bo już w XI wieku, miasto Poznań zniszczyła powódź. Bolesław Chrobry odbudowując je powiększył je, przez co zatarł podział na gród i podgrodzie. Okres świetności grodu skończył się wraz z najazdem Brzetysława w 1038 i pogańską reakcją. Wkrótce zniszczony Poznań został odbudowany i powiększony przez Kazimierza Odnowiciela. Być może niewiele brakowało, aby ten sam król przeniósł stolicę Polski do Poznania, zamiast do Krakowa. W 1253 roku gród został przeniesiony na zachodni brzeg Warty. Od tego momentu wyspa znajduje się w niepodzielnym władaniu biskupów poznańskich. Kolejne fortyfikacje były jeszcze wznoszone na przełomie XV i XVI wieku za biskupa Jana Lubrańskiego, który w tym czasie wyposażył między innymi wyspę w kanalizację, brukowane ulice, wzniósł psałterię oraz ufundował Akademię. Najmłodszymi fortyfikacjami są pochodzące z lat 1833 - 1839 resztki pruskich umocnień obronnych.
- bazylika archikatedralna Świętych Apostołów Piotra i Pawła
- kościół Najświętszej Marii Panny
- psałteria
- Akademia Lubrańskiego
